จากความลำบากในอดีตสู่โอกาสใหม่ในยุคดิจิทัล
ในยุคที่เทคโนโลยีก้าวหน้าอย่างไม่หยุดยั้ง ปัญญาประดิษฐ์ หรือ AI (Artificial Intelligence) ได้กลายเป็นแรงผลักดันสำคัญในการเปลี่ยนแปลงวิถีชีวิตของมนุษย์ โดยเฉพาะอย่างยิ่งสำหรับผู้พิการ ซึ่งเป็นกลุ่มที่ต้องเผชิญกับข้อจำกัดมากมายในการดำรงชีวิต ไม่ว่าจะเป็นด้านการศึกษา การทำงาน หรือแม้แต่การใช้ชีวิตประจำวัน
แต่ความจริงที่สังคมควรตระหนักคือ แม้ AI จะสามารถช่วยเหลือผู้พิการได้อย่างมีประสิทธิภาพ แต่ยังมี ‘ผู้พิการเพียงส่วนน้อย’ เท่านั้นที่สามารถเข้าถึงเทคโนโลยีเหล่านี้ได้อย่างแท้จริง ผู้พิการส่วนใหญ่ยังคงถูกจำกัดจากปัจจัยพื้นฐานหลายประการ เช่น การขาดแคลนอุปกรณ์ดิจิทัล การไม่มีอินเทอร์เน็ตใช้ ความไม่รู้ภาษาอังกฤษ หรือแม้แต่การขาดคนสอนที่เข้าใจความต้องการเฉพาะของแต่ละความพิการ
ความเหลื่อมล้ำในการเข้าถึงเทคโนโลยีของผู้พิการ จึงไม่ใช่เพียงปัญหาทางเทคนิคหรือด้านการเงินเท่านั้น แต่เป็นปัญหาเชิงโครงสร้างที่ต้องการการพัฒนาในระดับนโยบาย การสนับสนุนจากครอบครัว และการร่วมมือจากทั้งภาครัฐ ภาคเอกชน และภาคประชาสังคม
เมื่อวันที่ 29 – 31 มีนาคม 2568 มูลนิธิเพื่อนผู้พิการและผู้ด้อยโอกาส ได้จัดโครงการสัมมนาเชิงปฏิบัติการเรื่อง ‘AI กับการใช้ชีวิตของคนตาบอดในยุคดิจิทัล’ ซึ่งมุ่งหวังให้ผู้พิการทางการมองเห็นได้เข้าถึงและทดลองใช้ AI เพื่อยกระดับคุณภาพชีวิต ผ่านกิจกรรมอบรมการใช้ ChatGPT การใช้แอปพลิเคชันนำทางด้วยเสียง และเทคนิคต่าง ๆ ที่ช่วยให้ผู้พิการสามารถเข้าถึงข้อมูลได้ด้วยตนเอง
ผู้เข้าร่วมหลายคนบอกว่าประสบการณ์ในโครงการนี้เปลี่ยนมุมมองของพวกเขาไปอย่างสิ้นเชิง เพราะก่อนหน้านี้พวกเขารู้สึกว่าโลกดิจิทัลไม่ใช่พื้นที่ของพวกเขาเลย หลายคนไม่รู้ว่าจะเริ่มต้นเรียนรู้จากจุดไหน ไม่รู้ว่าควรใช้อุปกรณ์อะไร และไม่มีใครในครอบครัวเข้าใจวิธีใช้งานเทคโนโลยีเหล่านี้
AI สำหรับผู้พิการจึงไม่ใช่แค่การพัฒนาเครื่องมือให้ฉลาดขึ้นเท่านั้น แต่คือการพัฒนาสังคมให้ ‘เข้าใจผู้พิการมากขึ้น’ ด้วย ไม่ว่าจะเป็นการออกแบบแพลตฟอร์มให้รองรับการใช้งานโดยคนตาบอด การแปลเมนูต่าง ๆ ให้เข้าใจง่าย การสนับสนุนให้มีการอบรม AI อย่างต่อเนื่อง และการให้ทุนหรืออุปกรณ์สำหรับผู้ที่ไม่สามารถจัดหาได้ด้วยตนเอง
สิ่งที่สำคัญที่สุดคือ การสร้างความตระหนักในสังคมว่า ผู้พิการยังคงต้องการการสนับสนุนอย่างต่อเนื่องเพื่อเข้าถึงเทคโนโลยีที่กำลังเปลี่ยนโลกนี้ เพราะหากเราไม่ร่วมกันแก้ไขปัญหาความเหลื่อมล้ำในตอนนี้ เทคโนโลยีที่ถูกออกแบบมาเพื่อช่วยเหลือ อาจกลายเป็นอีกหนึ่งปัจจัยที่เพิ่มช่องว่างให้กับผู้พิการมากยิ่งขึ้น
AI คือโอกาสใหม่ของผู้พิการ แต่การเข้าถึง AI ต้องเริ่มจากความเข้าใจและการสนับสนุนพื้นฐานที่เพียงพอ ผู้พิการมีศักยภาพ มีความฝัน และมีความสามารถในการเรียนรู้เช่นเดียวกับคนทั่วไป เพียงแค่ต้องการเครื่องมือที่เหมาะสมและโอกาสที่เท่าเทียม
การสร้างสังคมที่เข้าถึงได้สำหรับผู้พิการ ไม่ใช่เพียงหน้าที่ของใครคนใดคนหนึ่ง แต่เป็นความรับผิดชอบร่วมกันของเราทุกคน เพราะเมื่อเราเปิดประตูให้กับคนที่เคยถูกทิ้งไว้ข้างหลัง สังคมทั้งหมดก็จะก้าวไปด้วยกันอย่างมั่นคงและยั่งยืน